گفتاردرمانی یا آسیب‌شناسی گفتار و زبان[۱] رشته‌ای از علوم توانبخشی است که به بررسی ماهیت انواع اختلالات گفتار و زبان و نیز روشهای تشخیص و درمان این اختلالات می‌پردازد. عده‌ای ارزیابی و تشخیص اختلال در بلع را نیز در حیطه تخصص متخصصان گفتار درمانی می‌دانند.
زبان از دو بخش درکی comprehensive و بیانی expressive تشکیل شده و گفتار دارای چهار قسمت می‌باشد که عبارتند از: تولید articulation، روانی fluency، صوت voice و تشدید resonance.
گفتار درمانگران به درمان کودکانی می‌پردازند که در فراگیری زبان مادری یا استفاده صحیح از گفتار دچار مشکل هستند و نیز بزرگسالانی که به دلیلی، توانایی گفتاری خود را از دست داده‌اند.
این متخصصین در طول دوران تحصیل با آناتومی و فیزیولوژی اندام گفتار و نیز مباحث زبانشناسی و روانشناسی آشنا می‌شوند. به همین جهت گفتار درمانی یک رشته بین رشته‌ای به حساب می‌آید.
در موارد زیر مراجعه به یک گفتار درمانگر الزامی است: ۱- تاخیر در شروع گفتار در کودکان ۲- اشکال در تلفظ اصوات گفتاری ۳-عدم برقراری ارتباط کلامی یا غیر کلامی از سوی کودک ۴-کم شنوایی یا ناشنوایی ۵-اشکال در درک کلام ۶-اختلال در بلع ۷-در صورت تشخیص بروز هر یک از اختلالات فلج مغزی، اوتیسم، اختلال یادگیری
در ایران رشته تحصیلی گفتار درمانی از زیرگروه‌های رشته‌های علوم پزشکی محسوب می‌گردد و در دانشگاه‌های علوم پزشکی تدریس می‌شود. در حال حاضر پس از مقطع کارشناسی امکان ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری نیز به طور ناپیوسته وجود دارد.

منابع
speech and language pathology

سطوح رشته

درسهای رشته

ردیف نام درس ردیف نام درس
۱ آناتومی و فیزیولوژی اعصاب در رابطه با گفتار ۲ آناتومی و فیزیولوژی عمومی
۳ آناتومی و فیزیولوژی مکانیسم گفتار ۴ آوا شناسی
۵ ارتدونسی در رابطه با گفتار درمانی ۶ ارزیابی و تشخیص افتراقی در بیماری‌شناسی گفتار و زب
۷ اصطلاحات پزشکی ۸ اصول توانبخشی
۹ اصول و فنون مشاوره ۱۰ بازی درمانی
۱۱ بافت‌شناسی و آسیب‌شناسی ۱۲ بهداشت عمومی
۱۳ بیماری‌شناسی اختلال در تشدید ۱۴ بیماری‌شناسی اختلال در تولید گفتار
۱۵ بیماری‌شناسی اختلال در تولید گفتار ۲ ۱۶ بیماری‌شناسی اختلال در خواندن
۱۷ بیماری‌شناسی اختلال در صوت ۱ و ۲ ۱۸ بیماری‌شناسی اختلال گفتار در فلج مغزی
۱۹ بیماری‌شناسی تاخیر در رشد گفتار و زبان ۲۰ بیماری‌شناسی زبان‌پریشی کودک و بزرگسال ۱
۲۱ بیماری‌شناسی زبان‌پریشی کودک و بزرگسال ۲ ۲۲ بیماریهای اعصاب در ارتباط با گفتار ۱
۲۳ بیماریهای اعصاب در ارتباط با گفتار ۲ ۲۴ پایان‌نامه
۲۵ رشد روانی حرکتی ۲۶ رشد طبیعی گفتار و زبان
۲۷ روان شناسی یادگیری ۲۸ روانپزشکی عمومی
۲۹ روانپزشکی کودک و نوجوان ۳۰ روانشناسی زبان
۳۱ زبان تخصصی ۳۲ زبان شناسی
۳۳ ژنتیک پزشکی ۳۴ سنجش شنوایی
۳۵ عقب‌ماندگی ذهنی ۳۶ فیزیک صوت
۳۷ مبانی شنوایی‌شناسی ۳۸ مبانی گفتار درمانی
۳۹ مدیریت در گفتار درمانی ۴۰ کارآموزی بالینی الف و ب
۴۱ کارورزی الف و ب ۴۲ کمک‌های اولیه
صنعت و بازارکار

فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در مراکز زیر مشغول بکار شوند:
• بیمارستانها: بسته به اینکه تخصصی یا عمومی باشند، گفتار درمانگر در فضای مستقل و با مسؤولیت مستقل زیر نظر مدیریت بیمارستان فعالیت می‌کند. نحوه ارتباط او با سایر ارکان بیمارستان به صورت یک همکاری تیمی و در حوزه اختیارات تخصصی وی می‌باشد.
• مراکز نگهداری: این مراکز علاوه بر مراکز نگهداری سالمندان و معلولین ، می‌توانند به طور شبانه‌روزی به درمان افراد مبتلا به اختلافات گفتار و زبان بپردازند.
• درمانگاههای سرپایی: بر اساس مصوبات وزارتی و در چهارچوب مقررات اجرائی درمانگاه به فعالیت می‌پردازند.
• درمان در منزل: ارائه خدمات آموزشی در منزل به افرادی که به علت معلولیت شدید، امکان مراجعه به مراکز مربوط را ندارند و یا مایل به استفاده از خدمات درمانی در منزل هستند.
• کودکستانهای روزانه: برای بررسی و رفع مشکلات مربوط به گفتار کودکان.
• مدارس ویژه معلولین.
• مدارس تلفیقی: شامل مدارس تلفیقی عادی با یک سیستم آموزشی استثنایی یا تلفیقی دو سیستم استثنایی باهم است.
• مدارس عادی: برای رفع مشکلات گفتار کودکان به صورت پاره‌وقت یا تمام‌وقت.